Chuẩn bị cho cuộc họp Hồ Cẩm Đào - Obama

Image caption Hai ông Obama và Hồ Cẩm Đào trong một cuộc gặp hồi năm 2010

Ngoại trưởng Trung Quốc, Dương Khiết Trì, đến Hoa Kỳ để chuẩn bị cho chuyến thăm cao cấp của Chủ tịch Hồ Cẩm Đào từ ngày 19/01 trong bối cảnh có tiếng nói kêu gọi hai bên cố giảm bớt khác biệt để ổn định quan hệ.

Chuyến thăm bốn ngày bắt đầu hôm 4/01 của Bộ trưởng Dương Khiết Trì mở đầu vòng hoạt động hâm nóng quan hệ hai nước cho cả năm 2011.

Tuần sau, Bộ trưởng Quốc phòng Robert Gates sẽ đến Bắc Kinh để nối lại hội đàm quân sự cao cấp nhằm tạo niềm tin và giảm thiểu những ngờ vực hai bên, nhất là khi cả Hoa Kỳ và Trung Quốc cùng muốn kiềm chế căng thẳng ở Đông Bắc Á.

Cũng mới trong tháng 12/2010, Tổng tham mưu trưởng Quân Giải phóng, Tướng Mã Hiểu Thiên, đã có vòng công du tới Mỹ, thăm Ngũ Giác Đài để nghe giới thiệu về vũ khí nguyên tử, tên lửa đạn đạo và chương trình không gian của Hoa Kỳ.

Theo bình luận của M K Bhadrakumar trên một nhật báo Ấn Độ, Hoa Kỳ "đã ngầm thừa nhận Trung Quốc quá mạnh để có thể kiềm tỏa trong một trật tự châu Á - Thái Bình Dương".

Việc đưa Trung Quốc cùng tham gia các vấn đề toàn cầu, và chia sẻ quan ngại cả về thương mại, nhất là về tỷ giá đồng Nhân dân tệ, được cho là cách làm việc có tương lai hơn cho Tổng thống Barack Obama, khi ông đối mặt với các thách thức nội bộ năm nay.

Căng thẳng về giao thương Mỹ - Trung có nguy cơ biến thành một cuộc chiến thương mại, theo các đánh giá bi quan.

Theo đánh giá của Giáo sư Zbigniew Brzezinski, cựu Cố vấn an ninh cho Tổng thống Jimmy Carter 30 năm trước, Hoa Kỳ cần nhìn nhận những khác biệt và tìm cách "làm bạn" trở lại với Trung Quốc một cách chiến lược.

Image caption Hội đàm Đặng Tiểu Bình - Jimmy Carter năm 1979 đã mở đường cho 30 năm quan hệ Mỹ - Trung

Hai bên cần nhau

Nhưng trong bài viết đăng hôm 2/01 trên New York Times, ông Brzezinski, người chủ trì chính sách liên minh với Trung Quốc hồi cuối thập niên 1970 - đầu 1980, cho rằng Hoa Kỳ cũng cần ý thức rõ vị thế của Trung Quốc hiện nay trong quan hệ rộng hơn.

Ông cũng bày tỏ quan điểm, có thể để cho phía Trung Quốc hiểu, rằng Hoa Kỳ có những tiêu chí của mình.

Giáo sư Brzezinski nêu ra lời cảnh báo rằng Hoa Kỳ không yên tâm về một liên minh giữa Nga và Trung Quốc. Theo ông, "Nga và Trung Quốc đang tăng cường điều phối các chính sách khu vực của họ và điều này làm Hoa Kỳ thấy bực bội".

Ông nêu ra ví dụ Tổ chức Hợp tác Thượng Hải, do Bắc Kinh và Moscow chủ xướng, hiện tụ hợp nhiều nước Trung Á, nay "đang nhắm tới cả phía Afghanistan và trong năm 2011 có thể nhận cả Ấn Độ và Pakistan thành hội viên chính thức".

"Sự thể hiện của bất cứ hình thức 'bản sắc châu Á' vào trên bàn cờ địa chính trị cũng bị coi là làm yếu đi chiến lược vùng của Hoa Kỳ, nhất là khi Nato muốn xuất hiện như một tổ chức an ninh toàn cầu. Washington đang hy vọng sẽ nhấn mạnh vào các khác biệt Trung - Nga".

Đó là về quan hệ Mỹ - Trung tại lục địa Âu - Á, còn rộng hơn, về phía châu Á - Thái Bình Dương, ông Brzezinski cho rằng, so với chuyến thăm của lãnh tụ Đặng Tiểu Bình 30 năm trước sang Mỹ, chuyến công du lần này của Chủ tịch Hồ Cẩm Đào "diễn ra trong một bầu không khí hoàn toàn khác".

"Những điều bất định đang tăng lên trong quan hệ song phương, cùng đó là các lo ngại ở châu Á về ham muốn địa chính trị lâu dài của Trung Quốc. Những điều chưa rõ này đang phủ bóng lên cuộc gặp sắp tới."

Điểm lại năm 2010, Giáo sư Brzezinski lo ngại rằng đã có nhiều sự kiện khiến hai bên giảm sút niềm tin vào nhau, và cảnh báo về xu hướng nghi ngại, dẫn tới bôi xấu nhau và làm quan hệ đen tối đi (nguyên văn: demonisation).

Trong các khác biệt của năm 2010 giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc mà Brzezinski nhắc đến có vụ giải Nobel Hòa bình cho ông Lưu Hiểu Ba.

Ngoài ra, còn có việc Hoa Kỳ quyết định giúp chương trình năng lượng nguyên tử của Ấn Độ và Trung Quốc thúc đẩy hỗ trợ tiềm năng hạt nhân của Pakistan, sự thiếu vắng lo ngại từ Bắc Kinh trước va chạm bạo lực Bắc Hàn gây ra với Nam Hàn.

Theo phân tích này, xu hướng tự hành xử của Hoa Kỳ những năm qua đã làm những nước bạn bực tức một cách không cần thiết nhưng Trung Quốc cũng cần biết là thái độ của họ gần đây làm các nước láng giềng lo ngại.

Bên cạnh đó, Hoa Kỳ đang gặp các vấn đề "đe dọa nhiệm kỳ của Tổng thống Obama", nhất là về kinh tế.

Image caption Quan hệ Mỹ - Trung 'đồng sàng dị mộng', với căng thẳng xung quanh tỷ giá tiền tệ, theo một mô tả châm biếm

Trung Quốc cũng "đang vật lộn với nền kinh tế bị đốt nóng và hệ thống chính trị không mềm dẻo chút nào".

Tổng kết lại, Giáo sư Brzezinski cho rằng vì các sức ép với các lãnh đạo Hoa Kỳ và Trung Quốc đều "rất thật", cả hai có nhu cầu cần hợp tác với quan niệm rằng "họ đều cần lẫn nhau".

Ông đưa ra đề nghị rằng Tổng thống Obama và Chủ tịch Hồ Cẩm Đào cần công khai nói ra các mục tiêu chung, đồng thời ghi nhận những đe dọa tiềm tàng cho an ninh trong các khu vực mà hai bên cùng quan ngại.

Công nhận sự khác biệt lịch sử của cả Trung Quốc và Hoa Kỳ nhưng nói cả hai nước đều "được trao vai trò toàn cầu quan trọng", ông kêu gọi các lãnh đạo hiện nay học bài học lịch sử thời Đặng Tiểu Bình - Jimmy Carter để có thể "đặt lại" (reset) quan hệ Mỹ - Trung.

Hiện chưa rõ quan điểm của ông Brzezinski được chính giới Hoa Kỳ và Trung Quốc đón nhận ra sao.

Cho tới nay, truyền thông Trung Quốc chỉ nói về chuyến thăm của Ngoại trưởng Dương Khiết Trì là nhằm chuẩn bị cho Chủ tịch Hồ Cẩm Đào sang thăm chính thức Mỹ để bàn với Tổng thống Obama về các chủ đề hai bên cùng quan tâm.

Cùng lúc, một góc nhìn từ Ấn Độ, qua lời ông M K Bhadrakumar, thì đồng ý với một số đánh giá từ chính Hoa Kỳ rằng trong năm 2010, Trung Quốc đã dùng sức mạnh kinh tế lên nhanh của họ để "thử thách vị thế của Hoa Kỳ tại Á châu".

Cũng có các bình luận từ báo Anh rằng một số giới tại Trung Quốc tin rằng "Obama là một Tổng thống yếu", và đây là cơ hội cho Trung Quốc giành lấy thời cơ.

Các phân tích gia của Hoa Kỳ nói nếu Trung Quốc tin như vậy thì đó là một sai lầm lớn về nhận định ngoại giao của họ.

Câu hỏi hiện nay là liệu ông Hồ Cẩm Đào có dùng chuyến thăm để tiếp tục "nắn gân" Hoa Kỳ hay đồng ý mở ra định hướng mới cho quan hệ song phương, bắt đầu từ năm nay.

Tin liên quan