Asean tìm đồng thuận trước TQ

Quần đảo Trường Sa Bản quyền hình ảnh bbc
Image caption Philippines đề xuất các bên cùng khai thác những đảo đang tranh chấp ở Biển Đông

Các học giả hàng hải Đông Nam Á đã gần đạt đến thỏa thuận ủng hộ một bản kế hoạch của Philippine để giải quyết tranh chấp chủ quyền các đảo hiện nay ở Biển Đông.

Các học giả đã gặp gỡ ở Manila hôm thứ Năm ngày 22/9 trong một hội thảo quốc tế hai ngày để thảo luận bản kế hoạch này, vốn được xem là một nỗ lực của Philippine nhằm thành lập một mặt trận thống nhất của Asean để đương đầu với Trung Quốc.

Hội thảo quy tụ các học giả hàng hải và pháp lý của 10 quốc gia thuộc Asean mà không có sự tham gia của Trung Quốc vốn cũng là một bên tranh chấp ở Biển Đông, theo tường thuật của AP.

Trung Quốc đã phản đối hội thảo này bởi vì họ muốn đàm phán song phương với từng quốc gia liên quan.

Cùng thời gian, Indonesia tỏ ra quyết tâm thúc đẩy việc thực hiện bản hướng dẫn cho Quy tắc ứng xử sau khi ghi nhận dấu hiệu 'có chuyển biến về động lực' trong chủ đề này, theo lời Ngoại trưởng Marty Natalegawa nói với BBC.

Cùng khai thác

Dự thảo bản thông cáo cuối cùng vốn sẽ được đưa ra sau khi hội thảo kết thúc vào cuối ngày thứ Sáu 23/9 cho biết tất cả những đại biểu tham dự hội thảo đều có xu hướng ủng hộ đề xuất của Manila.

Theo bản dự thảo này mà hãng tin Mỹ AP có được thì kế hoạch của Philippine ‘phù hợp với luật pháp quốc tế’. Dự thảo cũng kêu gọi các bên tranh chấp ‘nghiên cứu các khả năng’ phân định các khu vực tranh chấp để cùng khai thác.

Đề xuất của Philippine kêu gọi phân định các các đảo đang có tranh chấp mà các bên buộc phải phi quân sự hóa và biến chúng thành một khu vực ‘hòa bình, tự do, hữu nghị và hợp tác’.

Một nhà ngoại giao Philippine giấu tên nói nếu Asean có thể thống nhất một lập trường chung thì khối sẽ tìm kiếm sự đồng thuận từ phía Trung Quốc.

Đề xuất này sẽ không đi đến đâu nếu Trung Quốc không đồng ý, nhưng điều đó dường như là một công việc khó khăn vì Bắc Kinh đã từ chối xem xét những tuyên bố chủ quyền của các nước khác.

Trước đó Trung Quốc đã đặt vấn đề tại sao Asean có thể can dự vào tranh chấp như một khối trong khi đa số các quốc gia thành viên không có tranh chấp, một nhà ngoại giao khác nói với AP với điều kiện giấu tên vì ông không được phép trả lời phóng viên.

Philippines lập luận không phải toàn bộ khu vực Biển Đông đều có tranh chấp mà chỉ có quần đảo Trường Sa và Hoàng Sa với các mức độ tranh chấp khác nhau.

Hiện có bốn quốc gia Asean là Brunei, Malaysia, Philippines và Việt Nam cùng tranh chấp Trường Sa với Trung Quốc và Đài Loan. Còn tranh chấp ở Hoàng Sa liên quan đến Việt Nam, Trung Quốc và Đài Loan.

Một khi các khu vực tranh chấp được phân định rõ, các bên sẽ rút quân mình về, thay thế bằng các lực lượng dân sự và cùng nhau tiến hành các dự án khảo sát và diễn tập phòng chống thiên tai trên biển để củng cố lòng tin.

Tuy nhiên, các học giả cho rằng việc phân định các khu vực tranh chấp sẽ rất khó khăn.

Philippines hiện đang tuyên bố chủ quyền một khu vực được cho là có nhiều tiềm năng dầu mỏ là Bãi Cỏ rong nằm ngoài khơi tỉnh phía tây Palawan.

Tuy nhiên, Trung Quốc không chấp nhận đòi hỏi chủ quyền của Philippines. Hồi tháng Ba năm nay hai tàu tuần tiễu của Trung Quốc đã xua đuổi một tàu thăm dò dầu khí của Philippines ở khu vực này.

Philippines đã phản đối hành động này của Trung Quốc và gọi đó là hành vi xâm phạm lãnh hải Philippines của Trung Quốc.

Những bất đồng ở Biển Đông sâu sắc đến mức các bên liên quan thậm chí đều không đồng ý về cách gọi tên vùng biển này. Trong khi Trung Quốc gọi là Nam Hải thì Philippines lại gọi là Biển Tây Philippines.

Cần cơ chế xử lý

Phó Tổng thống Philippine Jejomar Binay thừa nhận với các phóng viên sau khi đọc diễn văn khai mạc hội thảo rằng giải quyết các bất đồng này có thể mất hàng trăm năm.

Trong bài diễn văn, ông Binay nhấn mạnh tầm quan trọng của một cơ chế dựa trên các quy tắc trong các vùng biển tranh chấp.

Phản ứng về hội thảo này, trong một cuộc họp báo thường xuyên hôm thứ Sáu ngày 23/9, người phát ngôn Bộ ngoại giao Trung Quốc Hồng Lỗi đã bác bỏ nỗ lực của phía Philippines tìm cách tiếp cận đa phương và lặp lại rằng Trung Quốc chỉ muốn đàm phán song phương.

Image caption Tổng thống Aquino của Philippines nói vấn đề Biển Đông cần 'giải pháp khu vực' khi sang thăm Trung Quốc

“Chúng tôi tin rằng cách hiệu quả nhất để giải quyết bất đồng là thông qua đàm phán trực tiếp giữa các bên liên quan. Các bên tranh chấp, trong đó có Philippines, đã cam kết rõ ràng là họ sẽ giải quyết tranh chấp theo hướng đó trong bản Tuyên bố về cách ứng xử của các bên về tranh chấp ở Biển Đông. Chúng tôi hy vọng các bên liên quan sẽ làm nhiều hơn để đóng góp cho hòa bình và ổn định ở khu vực,” ông Hồng nói.

Trả lời phỏng vấn hãng tin Reuters vào thứ Sáu tuần trước ngày 16/9, Tổng thống Philippine Benigno Aquino nói một bộ quy tắc ứng xử mang tính ràng buộc ở Biển Đông phải dựa trên cơ sở đa phương.

Trước đó, Bắc Kinh đã bác bỏ đề xuất của Manila đưa tranh chấp Biển Đông ra cho Liên Hiệp Quốc làm trọng tài phân xử.

Tổng thống Aquino nói rằng Chính phủ của ông đang tìm kiếm các giải pháp khác.

Những đòi hỏi chủ quyền của Trung Quốc ở Biển Đông là lớn nhất với lập luận đó là chủ quyền không thể tranh cãi của họ từ thời xa xưa.

Những kết luận của hội thảo sẽ được trình lên bộ trưởng ngoại giao các nước - những người sẽ cố vấn các lãnh đạo trước khi họ lên đường đến Bali tham dự Hội nghị thượng đỉnh Asean vào tháng 11 sắp tới ở Bali, Indonesia.

Hội nghị thượng đỉnh này, cùng với Hội nghị thượng đỉnh Đông Á sau đó mà Trung Quốc và Hoa Kỳ đều tham gia, sẽ đề cập đến tranh chấp ở Biển Nam Trung Hoa."

Đoàn Việt Nam tham dự hội thảo do ông Nguyễn Mạnh Đông, phó Vụ trưởng Vụ Luật pháp và điều ước quốc tế thuộc Bộ Ngoại giao.

Cũng liên quan đến vùng biển Đông Nam Á, Indonesia tỏ ra quyết tâm thúc đẩy việc thực hiện bản hướng dẫn cho Quy tắc ứng xử ở Biển Nam Trung Hoa.

Trả lời câu hỏi của BBC Tiếng Việt gửi đến ông hôm 22/9 khi sang dự họp ở New York, Ngoại trưởng Indonesia Marty Natalegawa nói:

"Tôi nghĩ động lực trong vấn đề Biển Nam Trung Hoa đã chuyển hóa phần nào rồi,"

Ông đ́anh giá đã có tiến triển chung:

"Vấn đề này vẫn thu hút nhiều sự chú ý và tập trung vào phần cách thức (xử lý) nhưng so với trước đây khi tình hình có vẻ hơi tiêu cực vì có nhiều sự ganh đua, lo ngại và và căng thẳng với nhau, giờ đây có bằng chứng rõ ràng hơn về mong muốn giải quyết vấn đề này thông qua thương lượng, tạo điều kiện cho việc gìn giữ hòa bình và ổn định trong vùng. Như chúng ta đã biết, mới đây các bên đã đồng ý về bản hướng dẫn cho Quy tắc ứng xử ở Biển Nam Trung Hoa."

Ngoại trưởng Indonesia cho rằng nay là lúc các bên "đang bắt đầu quá trình xem xét Bộ Quy tắc Ứng xử cho các bên liên quan tại Biển Nam Trung Hoa".

"Nói tóm lại, đại ý tôi muốn nói ở đây là lối đi ngoại giao hiện đang theo đúng hướng. Tuy nhiên, đồng thời cũng thật rõ là mọi bên chúng ta cần phải đảm bảo môi trường, không khí thuận lợi này được duy trì để tránh không có hiểu lầm hay tính toán sai về tình hình tại Biển Đông."

Tin liên quan