Havel, kiến trúc sư của Cách mạng Nhung

Tưởng niệm Vaclav Havel (1936 - 2011) Bản quyền hình ảnh AP
Image caption Người dân CH Czech đốt nết tưởng niệm Vaclav Havel (1936 - 2011)

Đối với Vaclav Havel và nhân dân của ông, mọi thứ đã thay đổi vào năm 1989, năm của cuộc Cách mạng Nhung ở Tiệp Khắc, khi ông lãnh đạo cuộc biểu dương sức mạnh phi thường của nhân dân dẫn đến sự lật đổ của chế độ cầm quyền cộng sản.

Thế giới đã theo dõi với sự kinh ngạc và chỉ trong vài tuần lễ, nhà soạn kịch bất đồng chính kiến này đã ​​trở thành tổng thống.

Vaclav Havel sinh ra vào năm 1936. Cha ông là một kỹ sư thành đạt và cậu bé Vaclav lớn lên trong một gia đình khá giả, giàu có và có phần được các bậc sinh thành nuôi dưỡng trong một môi trường khá "cưng chiều."

Nhưng khi những người cộng sản lên nắm quyền, ông đã chứng kiến gia đình của mình mất đi tất cả.

Chính phủ mới quyết định rằng cậu học sinh Havel trẻ tuổi có nguồn gốc "quá tư sản" để có thể được phép theo học ở bậc trung học.

Thế là Havel đã tự lo lấy việc học tập cho chính mình, ông đi học ở trường học ban đêm, trong khi làm kỹ thuật viên ở một phòng thí nghiệm vào ban ngày.

Năm 1968 đã đem lại Mùa xuân Prague, do Alexander Dubcek lãnh đạo, sự kiện có ý nghĩa trọng đại đầu tiên, đem lại cải cách và hy vọng cho Tiệp Khắc.

Havel, bấy giờ là một nhà viết kịch thành đạt, đã có thể công khai chỉ trích những phần tử giáo điều, theo đường lối Stalinists, ông công khai châm biếm họ trong các vở diễn và giành được sự ngợi ca trên toàn thế giới ngay tức khắc.

Thế nhưng cuộc xâm lược của Liên Xô vào Tiệp Khắc đã nghiền nát những giấc mơ của Havel cũng như của thế hệ ông.

Đột nhiên, các tác phẩm của ông đã bị cấm đoán ngay tại quê hương của mình.

Bất đồng nổi tiếng

Bản quyền hình ảnh BBC World Service
Image caption Xe tăng Liên Xô trấn áp biến cố Mùa xuân Prague vào năm 1968.

Nhưng Havel tiếp tục sáng tác các vở kịch một màn, được biểu diễn ngay tại các tư gia của ông.

Nhà hát chui của ông đã ngập chìm trong bầu không khí chính trị, nhưng Havel luôn phủ nhận ông không phải là bất cứ ai khác, ngoài một nghệ sĩ.

"Tôi không bao giờ muốn trở thành một ngòi bút chính trị", ông từng nói.

Tuy nhiên, ông cũng cho rằng nhà văn, nghệ thuật và đặc biệt sân khấu đúng nghĩa đã luôn hàm chứa trong mình một ý nghĩa, tính chất "chính trị" nào đó.

Một vài năm sau, Havel đã giúp đỡ thành lập phong trào Hiến chương 77 ủng hộ thay đổi dân chủ.

Từ lúc này trở đi, Vaclav Havel đã trở thành nhà bất đồng chính kiến ​​nổi tiếng nhất của Tiệp Khắc.

Bị bỏ tù vì cáo buộc phạm tội "hoạt động chống lại nhà nước", ông đã bị đặt dưới sự giám sát liên tục của cảnh sát mật, ngay cả khi ông đã được ra tù.

Vào cuối năm 1989, Havel đã đàm phán về tương lai của đất nước với chính những người đã bỏ tù ông.

Đảng Cộng sản đang tan rã và dân chủ dần hình thành.

Sau 18 ngày biểu tình và đình công ôn hòa được biết tới với tên gọi Cách mạng Nhung, chính phủ cộng sản đã sụp đổ.

Trong một buổi lễ trang nghiêm tại thánh đường Thiên Chúa giáo La mã ở Prague hồi tháng 12 năm 1989, Havel đã được bầu làm tổng thống.

Người tù trở thành tổng thống về sau nói rằng chưa bao giờ ông cảm thấy mọi chuyện kỳ cục như thế.

Bản quyền hình ảnh BBC World Service
Image caption Cuộc cách mạng Nhung với 18 ngày lịch sử đã giải thể chính thể cộng sản tại Tiệp Khắc.

Không giống các nhà lãnh đạo đông Âu trước đó, ông rất cởi mở, thậm chí có người nói rằng ông lập di khi thỉnh thoảng dùng xe scooter để đi lại quanh lâu đài rộng lớn.

Bản thân ông là người hâm mộ nhạc rock và đã phong nhạc sỹ người Mỹ Frank Zappa là đại sứ văn hóa danh dự.

Đất nước chia rẽ

Nhưng câu chuyện cổ tích đã không còn như mơ.

Những người theo chủ nghĩa dân tộc Slovakia đã đòi, và giành được độc lập.

Đất nước của ông Havel đã bị chia đôi và ông bị những người biểu tình la ó phản đối.

Bình luận rằng "sau mỗi bữa tiệc đều có sự chuếnh choáng" và ông đã từ chức, nhưng sau đó được bầu lại làm lãnh đạo Cộng hòa Czech sau đó vài tháng, vào tháng Giêng năm 1993.

Ông đã dẫn dắt Cộng hòa Czech trong sự chuyển đổi đau đớn từ chủ nghĩa cộng sản sang chủ nghĩa tư bản.

Một loạt các ngành công nghiệp được tư nhân hóa. Các hãng nước ngoài như Volkswagen bắt đầu chiếm lĩnh thị trường và Havel chỉ trích tệ tham nhũng trong quá trình bán tài sản nhà nước.

Trong những năm sau đó, sức khỏe của Vaclav Havel yếu đi.

Một phần phổi của ông bị bỏ đi trong quá trình phẫu thuật trị ung thư và ông bị một loạt đợt viêm phổi.

Bản quyền hình ảnh havel
Image caption Alexander Dubcek và Vaclav Havel với biểu tượng chiến thắng cho tư tưởng dân chủ

Sau khi từ chức vào cuối nhiệm kỳ tổng thống thứ hai vào năm 2003, ông dành thời gian để ủng hộ các nhà hoạt động nhân quyền trên toàn thế giới.

Ông cũng quay trở lại sự nghiệp viết văn và công bố vở kịch mới, "Rời bỏ", vốn được công diễn vào năm 2008.

Sau đó ở tuổi 74, ông đã lần đầu tiên trở thành đạo diễn phim và chuyển thể vở "Rời bỏ" thành phim hồi đầu năm nay.

Và trong khi ông bị các chính trị gia Czech lọc lõi hơn đẩy ra khỏi chính trị thường nhật ở Czech, ông vẫn được chào đón trên thế giới như một đại sứ được kính trọng cho dù hơi lo âu của đất nước, chứ không phải như một chính trị gia chuyên nghiệp và tự nhiên.

Ông Havel không thoải mái với các nghi lễ xung quanh ông. Ông mong muốn trở lại với cây bút và có lẽ đây là lý do người dân kính trọng và yêu mến ông.

Dẫu sao đây cũng là người đã không những giúp làm sụp đổ chế độ cộng sản mà còn làm điều ấy mà không hề gây ra đổ máu.

Cảm hứng châu Á

Đầu tháng Mười Hai năm nay, Vaclav Havel và Đức Tổng Giám mục Desmond Tutu, hai chủ nhân giải Nobel Hòa bình đã kêu gọi Chính phủ Trung Quốc thả Lưu Hiểu Ba, một nhà hoạt động dân chủ được trao giải Nobel Hòa bình vào năm 2011.

Havel và Tutu ca ngợi phát triển kinh tế của Trung Quốc trong những năm gần đây, nhưng nói "sự hậu thuẫn của nước này đối với nạn ngược đãi và các lực lượng tàn bạo vốn được sử dụng để trấn áp bất đồng chính kiến bên trong cương thổ của mình cho thấy Trung Quốc cần được cải cách căn bản nếu nước này muốn được nhìn nhận trong cộng đồng quốc tế như một quốc gia đi đầu thực sự".

Bản quyền hình ảnh BBC World Service
Image caption Cố Tổng thống Havel được cả người dân và công chúng yêu nghệ thuật tôn trọng.

Havel từng là một trong những người khởi xướng chính của Hiến chương 77, Phong trào Thay đổi Dân chủ cho ở Tiệp Khắc vốn đã và đang tạo cảm hứng cảm hứng cho nhiều nhà hoạt động vì nhân quyền và dân chủ ở Đông Á như tại Trung Quốc, Miến Điện và Việt Nam.

Biểu tượng dân chủ của Miến Điện, Aung San Suu Kyi thường trích dẫn Havel và cuộc đấu tranh chống lại chủ nghĩa cộng sản của ông, cũng như những lý tưởng chính trị của chính khách này như một nguồn cảm hứng cho bà và các nhà hoạt động Miến Điện.

Được đề cử bởi Vaclav Havel cho giải Nobel Hòa bình vào năm 1991, bà Aung San Suu Kyi thường nói: "Havel là một người bạn thật sự của Miến Điện."

Năm 2006, một loạt các luật sư, trí thức và cả linh mục Công giáo ở Việt Nam, trong đó có linh mục Nguyễn Văn Lý, bác sỹ Phạm Hồng Sơn, luật sư Nguyễn Văn Đài và luật sư Lê Thị Công Nhân, đã ký một kiến nghị, đặt tên là 8406 (8 tháng 4 năm 2006), vốn hình thành cơ sở cho việc thiết lập một khối đấu tranh cho dân chủ tại Việt Nam.

Hiến chương 08 của Lưu Hiểu Ba công bố lần đầu vào tháng 12 năm 2008 cũng đã lấy tên gọi và điều chỉnh hình thức của nó theo bản Hiến chương 77.

Từ đó đến nay, Hiến chương này đã thu được chữ ký của hàng trăm trí thức Trung Quốc và làm cho tên tuổi của ông Lưu được biết đến trên thế giới.

Tin liên quan