Tính toán của Nga và Trung Quốc ở Syria

Quyết định của Nga và Trung Quốc phủ quyết một dự thảo của Hội đồng Bảo an LHQ kêu gọi Tổng thống Assad của Syria từ bỏ quyền lực đặt câu hỏi tại sao Moscow và Bắc Kinh lại có một thái độ như vậy đối với chính quyền Damascus.

Bản quyền hình ảnh free syrian
Image caption Phe nổi dậy Syria gồm nhiều thành phần đào tẩu khỏi quân đội của chính phủ

Điều này xảy ra trong lúc không chỉ Phương Tây mà cả Liên đoàn Ả Rập lên tiếng chỉ trích Syria và trách nhiệm của Damascus trong làn sóng bạo lực và các đợt đàn áp người biểu tình.

Nhà nghiên cứu Đoàn Xuân Lộc tại Anh điểm qua các góc nhìn và bình luận của một số phân tích gia về chủ đề này cho trang bbcvietnamese.com:

Vì lợi ích kinh tế

Theo một bài viết của Dmitri Trenin được đăng trên tạp chí Foreign Affairs hôm 05/02/2012, Syria là đồng minh quan trọng của Nga tại Trung Đông. Nga có một căn cứ hải quân tại Tartus ở Syria và nước này cũng là một khách hàng về vũ khí chính của Moscow.

Một bài viết khác của Harvey Morris trên The New York Times hôm 31/01/2012 cho rằng trong lúc bất ổn, bạo lực đang gia tăng tại Syria, các công ty Nga đã ký kết các hợp đồng quân sự hàng tỷ đô với Syria.

Với Trung Quốc, Syria cũng là một đối tác kinh tế quan trọng. Bài viết của Holly Yan đăng trên CNN hôm 05/02/2012 trích nguồn của Ủy ban châu Âu nói rằng Trung Quốc là nước nhập khẩu lớn thứ ba của Syria.

Hơn nữa, như nhận định của giáo sư Chris Dixon, người phụ trách Chương trình châu Á thuộc The Global Policy Insitute, nguồn dầu lớn của Trung Quốc đến từ Iran và các nước khác trong vùng. Do đó, Bắc Kinh sẽ phản đối bất cứ một hành động nào làm ảnh hưởng đến việc vận chuyển dầu qua vùng Vịnh.

Vì vậy, sợ mất các quyền lợi kinh tế là một lý do quan trọng dẫn đến việc Nga và Trung Quốc phủ quyết nghị quyết về Syria hôm 04/02.

Nhưng đó chỉ là một trong nhiều lý do khiến Moscow và Bắc Kinh ủng hộ chính quyền Tổng thống Bashar al-Assad.

Bản quyền hình ảnh li baodong
Image caption Đại sứ Lý Bảo Đông tại Liên Hiệp Quốc: quyết định phủ quyết của Bắc Kinh đang là tin nóng quốc tế

Lo sợ dân chủ

Trong một bài viết có tựa đề “Why Did Russia and China Veto UN Resolution on Syria?” được đăng trên Israel National News hôm 04/02/2012, tiến sỹ Amiel Unga đã liệt kê một số lý do khiến Nga và Trung Quốc phủ quyết nghị quyết về Syria.

Theo tác giả bài viết, cả Nga và Trung Quốc sợ rằng phong trào dân chủ sẽ lan tới hai nước này vì nếu cuối cùng ông Bashar Assad bị lật đổ, người dân tại đây tin rằng biểu tình có thể giúp họ đạt được những gì họ mong muốn.

Lý do khác làm Nga và Trung Quốc quan ngại là nếu phong trào dân chủ thành công, Mỹ và các nước phương Tây sẽ hành động đơn phương trên diễn đàn quốc tế, bỏ qua hay phớt lờ những quyền lợi của họ. Do đó, bỏ phiếu chống lại nghị quyết này tại Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc cũng là cách buộc Mỹ và các nước khác coi trọng quyền lợi của họ.

Lý do quan trọng thứ ba là Moscow và Bắc Kinh đều muốn đề cao quyền không can thiệp vào nội bộ của nước khác để tìm kiếm thêm bạn cũng như các quyền lợi kinh tế tại một số nước có chế độ độc tài. Tại những nước này, Nga và Trung Quốc đều có những mối làm ăn lớn và nếu những chế độ độc tài như tại Syria sụp đổ, những quyền lợi của họ cũng bị chấm dứt.

Một bài viết của Rajan Menon – giáo sư về quan hệ quốc tế tại đại học Lehigh, ở Pennsylvania của Mỹ, được đăng trên website The Huffington Post – đưa ra một số điểm để lý giải sự phủ quyết của Nga, Trung.

Cũng giống như tiến sỹ Amiel Unga, giáo sư Rajan Menon cho rằng lãnh đạo Nga và Trung Quốc hiểu chủ quyền theo một nghĩa hẹp – theo đó chuyện gì xảy ra trong một quốc gia là chuyện của quốc gia đó và việc nhân danh nhân quyền để can thiệp và thay đổi một chính phủ là phi pháp.

Bản quyền hình ảnh syria policeman
Image caption Đám tang Wahbi Jadallah al-Rashed, cảnh sát viên Syria bị giết trong giao tranh cuối tháng 1/2012 với phe chống đối

Nga và Trung Quốc cũng lo sợ rằng nếu ủng hộ nghị quyết đó, Mỹ và các nước đồng minh sẽ vượt qua những gì nghị quyết cho phép và can thiệp sâu vào Syria như các nước này đã từng làm trong trường hợp Lybia.

Hiện tại Trung Quốc và đặc biệt là Nga đang phải đối diện với các phong trào đối lập và đây cũng là một lý do quan trọng khác đằng sau quyết định phủ quyết của Nga và Trung Quốc.

Tại Nga, tầng lớp trung lưu đã gia tăng và trở nên giàu có dưới thời ông Putin. Sau khi đã có của cải, giờ họ muốn có tự do.

Tuy phải đối diện ít thách đố hơn nhưng giới lãnh đạo Trung Quốc cũng đang phải đương đầu với các cuộc biểu tình dai dẳng của người Tây Tạng, Uighur và nhiều người dân khác đang giận dữ vì những vụ cưỡng chế đất đai phi pháp hay tình trạng tham nhũng.

Theo giáo sư Rajan Menon, vì những gì họ đang phải đối đầu trong nước, giới lãnh đạo tại Moscow và Bắc Kinh không muốn có một Liên Hiệp Quốc luôn bận rộn với việc trừng phạt các nước đang đàn áp các cuộc nổi dậy.

Ngoài những nguyên nhân trên, như Harvey Morris trên The New York Times và Dmitri Trenin trên Foreign Affairs nhận định, việc Mỹ và các nước đồng minh càng ngày càng chiếm ưu thế tại Trung Đông – một khu vực mà Moscow mà coi là có vai trò chiến lược đối với Nga – cũng là một yếu tố quan trọng khác trong quyết định phủ quyết của Nga.

Cá cược mong manh

Cũng vì những lợi ích kinh tế và những tính toán, lo sợ trên, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov sẽ sang Damascus ngày thứ Ba (07/02/2012) để tìm kiếm một sự đối thoại giữa chính quyền Tổng thống Bashar al-Assad và phe đối lập với hy vọng có thể cứu chế độ này.

Nhưng theo một bài viết trên The Economist hôm 05/02/2012, Moscow càng ngày càng cô lập trên hồ sơ Syria.

Trong cuộc bỏ phiếu về Syria hôm 04/02, Nam Phi và Ấn Độ – hai nước bỏ phiếu trắng trong lần bỏ phiếu trước vào tháng 10 năm ngoái – đã bỏ phiếu ủng hộ nghị quyết.

Hơn nữa, cũng theo bài viết của The Economist, với việc Nga phủ quyết, ông Sergei Lavrov chắc sẽ không tìm một sự ủng hộ nào từ phe đối lập.

Trong bài viết của mình trên Foreign Affairs, Dmitri Trenin còn cho rằng việc Moscow cá cược trên khả năng tồn tại của chế độ Bashar al-Assad để bảo vệ quyền lợi của mình có thể không đem lại kết quả như họ mong muốn.

Tác giả bài viết này khuyên rằng Moscow nên nhận ra rằng nói không chưa phải là tốt và trên chính trường quốc tế vấn đề thức thời rất là quan trọng.

Bản quyền hình ảnh AFP
Image caption Ngoại trưởng Sergei Lavrov đến Syria: Nga có nhiều quan hệ truyền thống với Syria

Trong bài viết của mình, tiến sỹ Amiel Unga nhắc lại rằng khi Mùa xuân Ả Rập xảy ra, báo chí Trung Quốc lúc đầu cố phớt lờ.

Nhưng sau đó vì không thể im lặng trước những diễn biến tại các nước Bắc Phi – Ả Rập, họ đã chuyển sang giải thích rằng hoàn cảnh ở Trung Quốc hoàn toàn khác và phong trào dân chủ như thế không thể áp dụng tại Trung Quốc.

Như những gì xảy ra tại các nước khác trong khu vực chứng minh, với việc người dân nước này càng cương quyết xuống đường đòi tự do và trước áp lực của Mỹ, Anh, Pháp và Liên Đoàn Ả Rập, khả năng chế độ của Bashar al-Assad duy trì được quyền lực là rất mong manh.

Và nếu vậy việc phủ quyết nghị quyết về Syria của Moscow và Bắc Kinh sẽ không đem lại những kết quả như họ mong muốn. Do đó có thể nói sự phủ quyết của Nga và Trung Quốc là một sự cá cược mong manh.

Hơn nữa, theo giáo sư Rajan Menon, việc Nga và Trung Quốc phủ quyết sẽ làm tình trạng bạo lực tại Syria tệ hơn và khi bạo lực gia tăng sẽ tăng thêm sự trả thù của phe đối lập khi chế độ Bashar al-Assad sụp đổ.

Và nếu vậy, sẽ làm cho bầu không khí chính trị cũng như việc xây dựng Syria thời hậu Assad càng trở nên khó khăn hơn.

Tin liên quan