Thái Lan và Đấu trường Sinh tử

Máy của bạn không hỗ trợ nghe xem

Đợt công chiếu phần tiếp theo của phim The Hunger Games (Đấu trường Sinh tử) ở Thái Lan xảy ra tuần này đúng vào dịp sáu tháng sau cuộc đảo chính quân sự 22/05, đưa một nhóm quân nhân lên cầm quyền.

Một số thanh niên Thái Lan đã nhân phim The Hunger Games –Mockingjay phần 1 ra mắt và bị ngưng chiếu ở một số rạp tại Bangkok để bày tỏ phản đối.

Trước mắt chưa thấy có va chạm gì nghiêm trọng vì phía thanh niên, sinh viên cũng chỉ mới có động tác chào ba ngón tay như trong bộ phim chống chế độ độc tài quân sự tương lai, và cảnh sát Thái Lan cũng chỉ bắt họ rồi thả.

Đúng thế, nửa năm sau cuộc đảo chính do Tướng Prayuth Chan-ocha chỉ đạo, tình hình Thái Lan trên bề mặt vẫn ổn định dù bắt đầu có các biểu hiện sự bất bình đang ngấm ngầm tích tụ.

Tuy thế, chính quyền Thái Lan vẫn không hề muốn để xảy ra cuộc đối đầu.

Hôm thứ Tư vừa qua, khi Thủ tướng Prayuth Chan-ocha phát biểu tại Khon Kaen, có một số sinh viên đã dàn chào ông bằng ba ngón tay.

Sau khi cảnh sát lôi họ đi, nhà lãnh đạo Thái cười và hỏi đám đông:

“Còn ai muốn phản đối nữa thì xin cứ việc để xong thì tôi phát biểu tiếp?”

Điều này cho thấy thủ tướng Thái hoàn toàn nhận biết được tình thế và các bất bình ngấm ngầm trong xã hội.

Bản quyền hình ảnh Reuters

Ông Prayuth cũng nói công khai rằng trong chuyến sang Bắc Kinh dự Hội nghị APEC, ông được nghe Tổng thống Barack Obama bày tỏ quan ngại về tình hình Thái Lan.

Đáp lại, lãnh đạo Thái nói với tổng thống Mỹ rằng ông sẽ làm tất cả để mọi việc êm đẹp.

Bài toán của chính quyền Thái hiện nay là làm sao vừa tỏ ra duy trì được ổn định để đảm bảo kinh tế phát triển vừa cho thấy họ thực sự muốn tạo điều kiện khôi phục nền dân chủ.

Tuy thế, giới chỉ trích tin rằng chính phủ quân nhân Thái đang tìm cách trụ lại quyền lực lâu dài và có các chính sách khác hẳn gần 20 cuộc đảo chính trước đây.

Họ đưa sỹ quan cao cấp tới chỉ đạo các bộ ngành của nền kinh tế và bắt đầu can thiệp tới chính quyền cấp tỉnh.

Khác với những chính thể quân sự sau đảo chính trước đây, chính quyền này còn kiểm duyệt báo chí, truyền thông mạnh hơn hẳn.

Chính quyền cũng bắt học sinh hát các bài ca ngợi tình đoàn kết quốc gia nhằm đề cao vai trò đứng trên phe phái, đảm bảo thống nhất đất nước của quân đội.

Theo James Hookway, chính quyền cấm cả chuyện đọc tiểu thuyết ‘1984’ của nhà văn Anh, George Orwell về một xã hội giải tưởng bị kiểm soát toàn diện và ngăn ngừa việc tụ tập quá năm người.

Tin tức cũng nói một con số không nhỏ nhà báo, blogger bị bắt đi thẩm vấn và có người bị giam giữ.

Có vẻ như chính quyền một mặt tìm cách kéo dài quá trình ‘xây dựng hiến pháp mới’, một mặt cố gắng ‘đạo diễn’ chính trường để tự cho mình một vị thế lâu dài và nằm ngoài cả quá trình lập hiến.

Nếu làm được như vậy, họ vẫn có thể duy trì quyền lực kể cả khi đã có hiến pháp và bầu cử mới và thậm chí còn điều khiển từ đằng sau một nội các ‘dân chủ’ trong tương lai.

Cho tới nay vẫn có không ít người Thái Lan đánh giá cao sự ổn định cuộc đảo chính đem lại nhưng chuyện các trào lưu chống lại chính quyền trong xã hội Thái có 'chịu đựng' thể chế bán quân sự này lâu đến đâu lại là chuyện khác.

Mô hình bị thách thức

Vậy chính trị Thái Lan chịu ảnh hưởng bao nhiêu của bối cảnh khu vực và ngược lại, những gì sắp tới ở Thái Lan sẽ tác động trở lại Đông Nam Á ra sao?

Đến dự một hội thảo gần đây ở London về chính trị Đông Nam Á, tôi được nghe rằng những diễn biến trong năm 2014 ở Thái Lan cũng còn là hệ quả của một bế tắc nội bộ lâu dài về mô hình phát triển.

Mô thức ‘kiềng ba chân’: Dân tộc, Hoàng gia và Phật giáo vốn là nền tảng của Thái Lan trong nhiều thập niên.

Quân đội đóng vai trò duy trì hệ thống chống cộng sản, đứng về phía Mỹ thời Chiến tranh Lạnh và bản thân kiếm lợi nhiều từ Cuộc chiến Việt Nam.

Nhưng khái niệm dân tộc Thái ngày nay không còn đủ tính liên kết để xoa dịu mâu thuẫn giai cấp, vùng miền.

Bản quyền hình ảnh Reuters

Xung đột rõ nhất là giữa khối nông dân Đông Bắc và giới trung lưu Bangkok, thể hiện qua sự thắng thế của ‘chủ nghĩa dân tuý Thaksin’ và các đợt va chạm Áo Đỏ – Áo Vàng.

Đạo Phật là Quốc giáo cũng bị thách thức bởi làn sóng ly khai tại ba tỉnh đông người theo Hồi giáo ở phía Nam.

Và sức khoẻ của vị vua Thái đã cao tuổi đang kém đi, đặt ra câu hỏi về quyền kế vị và cuộc tranh chấp quyền lực cung đình có thể xảy ra nay mai.

Quân đội Thái tự thân là một nhóm lợi ích quan trọng đã tìm cách giải quyết các mâu thuẫn này mà kết quả đến này vẫn chưa rõ.

Nhìn rộng ra Đông Nam Á, hiện tượng ‘dân chủ giật lùi’ ở Thái Lan cũng phản ánh xu hướng Hoa Kỳ và Trung Quốc tranh giành ảnh hưởng địa chính trị nhưng lấy quyền lợi quốc gia của họ làm trọng ở châu Á.

Hoa Kỳ chẳng hạn cũng chỉ ủng hộ dân chủ và tự do trên nguyên tắc nhưng không đứng về phía các nhóm biểu tình ở Thái Lan, Hong Kong, Đài Loan, Malaysia, Việt Nam.

Trong tình huống mới này, một số nhà quan sát còn cho rằng năm 2014 cũng là năm của Mùa xuân châu Á (Asian Spring), thể hiện qua các hoạt động chống tầng lớp trên (anti-establishment) ở nhiều xã hội châu Á.

Không chỉ ở Thái Lan mà mô thức Một quốc gia hai chế độ ở Hong Kong; Thương mại xuyên eo biển ở Đài Loan; Một đảng UMNO quản trị cả nước ở Malaysia; Cải tổ kinh tế thị trường không chính trị ở Việt Nam...đều như đang bị thời cuộc thách thức.

Nhưng khác với Mùa xuân Ả Rập 2011, các chính quyền Đông Nam Á đều tìm cách hóa giải xung khắc để không xảy ra đổ máu.

Nếu các tướng lĩnh Thái Lan cũng làm được điều này thì tương lai phục hồi dân chủ ở đây còn có ít nhiều hy vọng và nền kinh tế khu vực cũng không trở thành nạn nhân của một chu kỳ bất ổn.