Bầu cử Anh: Những khả năng có thể xảy ra

Số 10 Phố Downing, nơi có nhà của Thủ tướng Anh Bản quyền hình ảnh Reuters
Image caption Nếu kết quả bầu cử là một "Quốc hội treo" thì việc ai nắm chức vụ Thủ tướng Anh sẽ tùy thuộc vào một số yếu tố.

Đây là cuộc tổng tuyển cử sẽ có kết quả sát sao nhất trong hàng chục năm nay tại Anh Quốc. Chuyện gì sẽ xảy ra nếu không có một đảng thắng với đa số sau ngày bầu cử vào thứ Năm 7/5/2015?

Đảng có nhiều dân biểu nhất sẽ thành lập chính phủ kế tiếp?

Không nhất thiết là như vậy. Đảng giành nhiều ghế nhất sau khi phiếu được kiểm tại tất cả 650 đơn vị bầu cử, thường được gọi là đảng thắng trong cuộc bầu cử và lãnh đạo của đảng này gần như luôn trở thành Thủ tướng.

Nhưng điều đó có thể không xảy ra lần này nếu không có đảng nào chiếm đa số. Có khả năng đảng đứng thứ hai sẽ thành lập chính phủ với sự hậu thuẫn của các đảng khác.

Làm cách nào để một ai đó thắng cử?

Cách dễ nhất để trở thành Thủ tướng là thắng với đa số tại Hạ viện - đa số có nghĩa là đảng đó giành nhiều ghế tại Hạ viện hơn tất cả các đảng khác gộp lại.

Cần có bao nhiêu dân biểu tại Hạ viện để trở thành đa số?

Cần 326 ghế. Như vậy là đủ để có một chính phủ có thể bỏ phiếu thông qua các đạo luật mà không bị các đảng đối lập bỏ phiếu bác. Nếu không đạt con số đó thì sẽ rơi vào tình trạng “Quốc hội treo”.

“Quốc hội treo” nghĩa là gì?

Khi không một đảng duy nhất nào giành đủ số ghế để tự mình thành lập một chính phủ với đa số thì gọi là “Quốc hội treo” (Hung Parliament). Điều này đã xảy ra vào lần tổng tuyển cử năm 2010.

Điều gì sẽ diễn ra nếu một lần nữa lại có một “Quốc hội treo”?

Sẽ có những cuộc hội đàm cấp tập giữa lãnh đạo các đảng và các nhóm thương thuyết của họ để thành lập một liên minh chính phủ hay một thỏa thuận lỏng lẻo nhằm đưa lãnh tụ đảng Bảo thủ, ông David Cameron, hay lãnh tụ đảng Lao động, ông Ed Miliband, lên nắm chức Thủ tướng Anh.

Hoặc một trong hai nhà lãnh đạo này sẽ chọn đứng một mình và điều hành một chính phủ với thiểu số, dựa vào sự ủng hộ của các đảng nhỏ hơn khi cần thiết phải thông qua các điều luật.

Ai có quyền tìm cách đạt được một thỏa thuận trước?

Ông David Cameron sẽ tiếp tục ở cương vị Thủ tướng trong khi ông tìm cách lập một chính phủ liên minh với đa số.

Nếu tình hình rõ là ông Cameron không thể làm được việc đó mà ông Ed Miliband có thể thì người ta chờ đợi ông Cameron sẽ từ chức. Ông Miliband khi đó sẽ trở thành Thủ tướng.

Tuy nhiên lãnh tụ đảng Lao động không phải đợi cho tới khi ông Cameron đã thử hết các lựa chọn của mình trước khi ông tìm kiếm một thỏa thuận cho đảng mình.

Ông có thể hội đàm với các đảng khác có nhiều khả năng là đồng minh cùng lúc trong khi ông Cameron đang thương thuyết. Họ thậm chí có thể nói chuyện với cùng những người mà người kia cũng thương thuyết.

Thương thuyết không thể kéo dài mãi?

Thời hạn chót đầu tiên là thứ Hai 18/5 khi tân Quốc hội họp lần đầu. Ông David Cameron có từ sau bầu cử tới thời hạn chót đó để đạt được một thỏa thuận và tiếp tục nắm quyền, hoặc sẽ phải từ chức.

Nhưng ông Cameron phải nêu rõ rằng ông Ed Miliband có thể thành lập một chính phủ mà ông thì không thể.

Nữ hoàng Anh sẽ đóng vai trò gì?

Lãnh tụ của đảng nào có thể nói với Nữ hoàng rằng họ đã có một đa số có thể làm việc với nhau tại Hạ viện sẽ là người được Nữ hoàng phê chuẩn việc thành lập chính phủ.

Theo truyền thống, Nữ hoàng không can thiệp vào các đảng chính trị vì thế không bao giờ có chuyện bà sẽ chọn ai là Thủ tướng.

Liên minh chính phủ là gì?

Một liên minh là khi hai hoặc vài đảng hợp tác để điều hành chính phủ như một đơn vị thống nhất. Các đảng nhỏ hơn trong liên minh sẽ được giao các chức vụ Bộ trưởng và một chương trình liên hợp chính phủ sẽ dược đề ra.

Liệu lần này sẽ lại có một liên minh chính phủ nữa?

Lần này chuyện đó dường như ít có khả năng xảy ra hơn so với năm 2010. Nó phụ thuộc vào 4 yếu tố:

  • Liệu các đảng có khả năng tham gia liên minh có đủ số dân biểu để tạo nên một đa số có thể làm việc với nhau hay không.
  • Liệu đảng giành nhiều ghế nhất tại Quốc hội có muốn thành lập một liên minh hay chọn cách điều hành chính phủ một mình như một chính phủ với thiểu số.
  • Liệu các đảng có thể tham gia liên minh có thuyết phục được các đảng kia rằng liên kết với họ là ý tưởng hay hay không. Ông David Cameron hứa sẽ để thành viên đảng của ông có ý kiến trước khi ông tham gia vào một liên minh mới, như ông Nick Clegg đã làm với đảng Dân chủ Tự do lần bầu cử năm 2010, và lần này ông cũng sẽ làm như vậy. Không có gì bảo đảm rằng họ sẽ được hậu thuẫn. Ông Ed Miliband chưa nói gì về việc ông có để thành viên đảng Lao động có ý kiến hay không nhưng ông sẽ phải thuyết phục các dân biểu là đảng viên đảng của ông.
  • Liệu họ có tìm thấy đủ những điểm chung về chính sách hay không – các đảng nhỏ hơn tham gia liên minh chắc chắn sẽ phải bỏ đi một số chính sách nhưng họ sẽ quả quyết đòi giữ một số khác.

Chính phủ với thiểu số là gì?

Bản quyền hình ảnh AP

Nếu đảng Lao động hay Bảo thủ không thể thành lập một liên minh hoặc quyết định một mình lập chính phủ, họ có thể thành lập một chính phủ với thiểu số, chia các chức vụ Bộ trưởng cho các thành viên đảng mình.

Điều đó có nghĩa là họ sẽ không thông qua được tất cả các chính sách của mình tại Hạ viện nhưng có thể sẽ phải nhân nhượng ít hơn với các đảng nhỏ.

Ông Ed Miliband đã nói rằng thà ông thành lập một chính phủ với thiểu số hơn là tham gia liên mình với đảng Dân tộc Scotland (SNP) nếu đảng của ông không đạt đa số.

Cần bao nhiêu dân biểu để một chính phủ với thiểu số có thể làm việc được?

Một đảng có thể không chiếm đa số nhưng vẫn có thể điều hành một chính phủ với thiểu số. Đảng Sinn Fain không giành ghế tại Hạ viện vì thế nếu họ trả lại 5 ghế này, thì đa số sẽ là 323 ghế.

Một chính phủ do đảng Bảo thủ hay Lao động điều hành cũng sẽ đối mặt với các đảng đối lập nhỏ.

Để đánh bại chính phủ với thiểu số này thì tất cả các đảng nhỏ còn lại bao gồm đảng Dân chủ Tự do, Dân tộc Scotland, đảng Độc lập Anh (UKIP), đảng xứ Wales (Plaid Cymru), đảng Xanh và đảng DUP sẽ phải hợp sức với nhau và bỏ phiếu chống.

Điều này trên thực tế rất ít khi xảy ra. Các đảng nhỏ này không có đủ dân biểu nhiều hơn số mà đảng thắng cử giành được.

Vậy đảng giành nhiều ghế thứ hai có thể thành lập một chính phủ?

Đúng vậy. Tuy nhiên điều đó đặt ra câu hỏi liệu công chúng sẽ chấp nhận điều đó hay không.

Một chính phủ với thiểu số liệu ổn định tới mức nào?

Anh Quốc đã từng có chính phủ với thiểu số trong quá khứ mặc dù những chính phủ này ít khi tồn tại lâu.

Liệu sẽ có một cuộc tuyển cử khác hay không?

Bản quyền hình ảnh BBC World Service

Trong quá khứ, khi chính phủ với thiểu số được thành lập, Thủ tướng tổ chức một cuộc tuyển cử mới vào thời điểm sớm nhất có thể được để cố giành một đa số có thể làm việc được. Hay phía đối lập buộc phải tổ chức một cuộc bầu cử mới bằng việc bỏ phiếu tín nhiệm.

Khả năng đầu sẽ không thể xảy ra lần này và khả năng thứ hai sẽ còn khó xảy ra hơn.

Điều luật Quốc hội với thời gian có hạn định, do đảng Dân chủ Tự do và Bảo thủ thông qua nhằm làm cho liên minh chính phủ của họ ít có khả năng bị đổ vỡ, đã đề ra lần bầu cử kế tiếp là vào tháng Năm 2020.

Một cuộc tuyển cử chỉ có thể được tổ chức trước lịch đó nếu:

  • Hai phần ba dân biểu biểu quyết đồng ý tổ chức tuyển cử. Trên thực tế, điều đó có nghĩa sẽ cần sự ủng hộ của cả đảng Lao động và đảng Bảo thủ
  • Một cuộc bỏ phiếu “bất tín nhiệm” với chính phủ được thông qua chỉ đơn giản bằng việc đa số dân biểu bỏ phiếu không còn tín nhiệm. Một cuộc bầu cử sẽ phải được tiến hành trong vòng 14 ngày trừ khi một tân chính phủ có thể thắng cuộc bỏ phiếu tín nhiệm trước thời hạn này.
Bản quyền hình ảnh

Tin liên quan

Cũng ở BBC