Asean 'cần xem lại qui trình đồng thuận'

Bản quyền hình ảnh AP

Việc Hội nghị Ngoại trưởng các nước Asean không thể đưa ra một tuyên bố chung về vấn đề tranh chấp biển Đông tại cuộc họp thường niên vào hôm 25/07 là một điều không có gì đáng ngạc nhiên.

Vào tháng trước, trong cuộc họp đặc biệt ở Côn Minh, Trung Quốc, sự chia rẽ trong nội bộ các nước Asean đã thể hiện rõ khi khối này rút lại bản thông cáo với lời lẽ chỉ trích mạnh mẽ Trung Quốc về việc tuyên bố chủ quyền ở biển Đông, sau khi Trung Quốc tác động lên các đồng minh trong khối để gây cản trở.

Vấn đề lần này nghiêm trọng hơn nhiều, chỉ sau hai tuần Tòa Trọng tài thường trực ở The Hague ra phán quyết có lợi cho Philippines trong vụ kiện về Biển Đông.

Gần như cả thế giới đang quan sát xem liệu các Ngoại trưởng khối Asean có thể có tiếng nói chung đối với vấn đề tôn trọng phán quyết của Tòa trọng tài và tôn trọng luật pháp quốc tế hay không.

Và một lần nữa, Campuchia được cho là thủ phạm khiến khối Asean không thể đạt sự đồng thuận. Bóng ma của Phnom Penh lại thêm một lần phủ lên khối Asean. Khi còn là Chủ tịch của Asean vào năm 2012, Campuchia đã bỏ phiếu phản đối thông cáo chung về Biển Đông của các Ngoại trưởng khối Asean. Kết quả là lần đầu tiên trong lịch sử, khối Asean không thể ra một thông cáo chung.

Bản quyền hình ảnh Hoang Dinh Nam AFP

Có vẻ như lịch sử đang lặp lại, trừ phi Ngoại trưởng các nước Asean và các quan chức cao cấp có thể tìm được sự đồng thuận vào hôm nay hoặc trong ngày mai. Tuy nhiên, về mặt chiến lược, Asean thà chịu vết nhơ khi không thể ra một thông cáo chung hơn là nhạt nhòa về vấn đề Biển Đông. Việc này cho thấy Asean không thể để lợi ích của một nước làm ảnh hưởng cả khối.

Chắc chắn sự đoàn kết của khối Asean sẽ bị rạn nứt, nhưng sự việc xảy ra lần này là điều cần thiết. Cùng lúc đó, những diễn tiến xảy ra làm dấy lên câu hỏi về tương lai và hướng đi chiến lược của Asean, khi các nước không thể thảo luận một cách tin cậy hoặc đóng vai trò chủ đạo đối với một vấn đề mang tính nghiêm trọng ngay trong nội bộ.

Những sự kiện xảy ra ở Phnom Penh, Côn Minh và bây giờ là Vientiane cho thấy những gì có thể đạt được với năm thành viên ban đầu của Asean đã không thể áp dụng khi khối có đến 10 thành viên. Trong khi Trung Quốc được cho là nhân tố gây nên “những diễn tiến” này, Asean nên xem lại mình trước khi đổ lỗi lên các yếu tố bên ngoài.

Kẻ phá bĩnh

Bản quyền hình ảnh Hoang Dinh Nam AFP
Image caption Ngoại trưởng Campuchia tại Hội nghị Asean, diễn ra tại Vientiane, Lào

Trong bối cảnh này, điều làm mọi người chưng hửng nhất là trong khi nói ủng hộ khối Asean, Campuchia đã không nhìn ra sự nghiêm trọng của vấn đề và có thể nhìn rộng hơn đối với toàn cục, về mặt chiến lược.

Campuchia không thể cứ tiếp tục xem thường các thành viên Asean khác thông qua các hành động của kẻ phá bĩnh.

Tuy nhiên, Asean là một tổ chức mang tính quốc tế và vì thế luôn có sự hiểu ngầm-mang tính bắt buộc- rằng phải có một phản ứng có tính tập thể và ủng hộ lẫn nhau.

Asean là một “hiệp hội”, không phải một câu lạc bộ cho các quốc gia. Campuchia cần phải hiểu rằng việc gây cản trở Asean đạt sự đồng thuận với Trung Quốc gây tác hại nghiêm trọng đến chức năng của Asean như một tổ chức để giải quyết các thách thức và nhu cầu của khu vực. Campuchia cần phải quyết định về tương lai của mình, hoặc đứng chung với Asean, hoặc đi theo gã hàng xóm khổng lồ nhưng giàu có.

Bản quyền hình ảnh AFP
Image caption Trung Quốc được xem là nhân tố gây mất đoàn kết trong nội bộ Asean

Hiện nay, vẫn chưa có gì cụ thể được soạn thảo trong Hiến chương Asean- được xem như “cẩm nang hoạt động” của khối- về việc rút lui hoặc bãi bỏ tư cách một thành viên. Nhưng “Cambrexit” không thể là một câu hỏi không có đáp án nếu Campuchia tiếp tục gây hại cho lợi ích của cả khối.

Cùng lúc đó, Trung Quốc cho thấy có khả năng vươn tầm ảnh hưởng trong khối Asean, vượt khỏi tầm Campuchia, mặc dù Phnom Penh có thể sử dụng quyền phủ quyết.

Để bảo vệ chính mình, Asean cần xem lại qui trình đưa ra sự đồng thuận. Quyền được phủ quyết của mỗi thành viên cần bị loại bỏ. Cần phải đưa vào Hiệp ước chung của khối điều luật “Asean – X” – như một công thức để không cần có sự đồng thuận tuyệt đối- mới có thể loại bỏ yếu tố “con ngựa thành Troy” (nội gián) trong những vấn đề chính trị và từ đó cải thiện sự hiệu quả của Asean và qui trình đưa ra các quyết định.

Đây là một cuộc chiến mà Asean phải đối mặt và phải giành chiến thắng. Việc “giữ thể diện” và duy trì tình đoàn kết sẽ chỉ biến Asean thành trò hề và tương lai thêm mờ mịt. Câu hỏi được đặt ra là ai sẽ dẫn đầu cuộc chiến này?

Bài viết thể hiện quan điển của Tang Siew Mun, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu về Asean, thuộc Viện nghiên cứu ISEAS-Yusof Ishak ở Singapore, đã đăng trên trang www.todayonline.com.

Tin liên quan